Alzheimer hastalığının belirtileri

Yaşlanan toplumumuzda Alzheimer hastalığının erken tanısı bir zorunluluk haline gelmiştir. Alzheimer hastalığı gelişmiş ülkelerde kalp hastalıkları, kanser ve inmeden sonra ölüme neden olan hastalıklar arasında dördüncü sıradadır. Alzheimer, yaşlılarda görülen bunama durumlarının yaklaşık yüzde 60’ını oluşturmaktadır.

Belirtiler nelerdir?

Alzheimer hastalığının klinik belirtilerinden söz etmeden önce yaşa bağlı bilişsel azalmadan ve hafif bilişsel yıkım kavramlarından söz etmek gerekir.

Yaşa bağlı normal bilişsel azalmada epizodik (yaşanmışlıklara dair) bellek performasında bir azalma vardır. 70’li yaşlardan sonra kendini belli eden bu bilişsel bozukluk, Alzheimer hastalığında belirgindir. Epizodik bellek, kişisel olarak yaşanmış, zamanı ve yeri belli spesifik olayları içerir. Semantik bellek, uzun süre depo edilmiş ansiklopedik bilginin tanınması, hatırlanmasıdır. Semantik bellek objeleri tanıma, kayıt olan kelimenin anlamını anlama, kazanılmış bilgiyi kelimelere dökmeyi içeren bilişsel süreçtir. Semantik bellek performansı, ipucu vermekle düzelir.

Normal yaşlanmada epizodik bellekten başka daha az şiddette olmak üzere diğer bilişsel fonksiyonlarda da bozulmalar görülür. Bu bozulmalar, sözel akıcılıkta, isimlendirme ve kelime bulmada azalma gibi dil alanında olduğu gibi, özellikle 80 yaşından sonra görsel – alansal yeteneklerde ve yönetsel işlevlerde bozukluk (tasarlama, organize etme, sıraya koyma, soyutlama gibi) şeklinde görülür. Oysa bazı bellek özellikleri, örneği okuma yeteneği korunmuştur. Eğitim düzeyi yüksek olanlar ikincil bellek bozukluğuna ve dilde akıcılığın bozulmasına direnç gösterirler. Eğitimin dikkat ve görsel – alansal yetenekler üzerinde etkisi yoktur.

Başlangıç döneminden sonra Alzheimer’da klinik belirtilerin başında amnezi, afazi, apraksi ve agnozi gelmektedir. Bu belirtileri birer birer açıklayalım:

Amnezi: Alzheimer hastalığında ilk semptom, çoğu kez yeni bilgileri öğrenme yeteneğinin kaybıdır (amnezi). Epizodik belleğin kaybı Alzheimer’da ana belirtidir. Başlangıçta hasta unutkan olur, aynı şeyleri tekrarlar, eşyalarını kaybeder, randevularını unutur. Sonunda epizodik belleğin depo edilmesi ve hatırlanması ileri derecede yıkılır.

Semantik bellek daha önce belirttiğimiz gibi, oluşmuş olaylar ve genel bilgi ile ilgili bellektir. Alzheimer’ın erken döneminde epizodik bellek kadar belirgin şekilde yıkılmaz. Hastalık ilerledikçe semantik bellekte de yıkım başlar. Semantik bellekte tarihi gerçeklerin veya isimlerin hatırlanmasında yıkım oluşur.

Afazi: Hastalık ilerledikçe hastaların sözcük bulma ve konuşma becerilerindeki kayıplar ortaya çıkmaya başlar. Hastalık ilerledikçe iyice derinleşir.

Apraksi: Apraksi genellikle hastadan bir şekli kopya etmesi veya birbiri ardı sıra yapılması gereken bir iş istendiğinde ortaya çıkar. Hastanın çoğu kez elbiselerini belli bir sırada giyememesi veya bıçak ve çatal kullanarak doğru şekilde yemeğini yiyememesi gibi sorunlar belirir.

Agnozi: Agnozide hastanın bedeninin çeşitli bölümlerini tanıyamadığı görülür. Agnozinin özel bir şekli olan Gerstman sendromunda parmak agnozisi, sağ – sol disoryantasyonu, akalküli (basit hesapları yapamama) ve agrafi (yazı yazamama) bulunur. Yüzleri tanıyamama (prosopagnozi) hastada yakınlarının gerçek olmadığı, yakınlarının kopyaları ile diğerinin değiştirildiği inancına yol açar (Capgras sendromu).

Alzheimer hastalığında davranış ve psikolojik semptomlar

Alzheimer hastalığında davranış bozuklukları genellikle başkaları tarafından gözlenebilen, dışa dönük davranışlardadır. Hasta bu değişikliklerden şikayet etmeyebilir, hatta bu semptomları tanımayabilir. Kişilik değişiklikleri demansın en erken belirtileri olabilir. Hasta daha fazla bencil, inatçı ve kaba olmaya başlar. Kişisel eşyasına ve paraya düşkünlüğü artar. Hastanın yakınları ile duygusal bağlantısı kaybolmaya başlar.

Alzheimer hastalığında psikoz

Bunama rahatsızlıklarında, özellikle Alzheimer hastalarında, beş tipik hezeyan vardır.

1. İnsanların eşyalarını çaldıklarına ait hezeyan.

2. Evin kendi evleri olmadığına ait hezeyan.

3. Eşin (veya bakıcının) gerçek olmadığı, onun yerine bir kopyasının geldiğine ait hezeyan.

4. Terkedilme hezeyanları. Demans hastası sıklıkla terkedileceğine veya bir kuruma  yatırılacağına inanır.

5. Sadakatsizlık hezeyanları. Bazen demans hastaları eşlerinin kendilerini aldattığına inanırlar.

Alzheimer hastalarında hastalığın ortalarına doğru yanlış kimlik tanımlamaları da görülür. Evde aile bireylerinin dışında başka insanların olduğuna inanırlar. Bildik yüzleri tanıyamazlar. Bildik kişilerin sahteleri ile yer değiştirdiğine inanırlar. Bildik kişinin diğer özelliklerini tanıma yeteneği sağlam kalır (yüzde 10-15 oranında). Televizyondaki insanlarla konuşurlar. Depresyon belirtileri de bunama hastalığının seyri esnasında oldukça belirgin oranda görülür.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Required fields are marked *

*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>