GDO Nedir?

Kalıtımsal özellikleri belirleyen genlerin yapı taşı olan DNA, 1980’lerin ortalarında laboratuar koşullarında kesilip birleştirilmiş ( rekombine edilmiş), böylece genlerin değiştirilmesi ve başka organizmalara aktarılması mümkün kılınmıştır. Genetik mühendisliğinde yaşanan gelişmeler sonucunda, bir canlıda istenilen özelliklerin kodlamada rol alan (biyokimyal talimatlar veren ) gen tespit edilerek, ait olduğu canlıdan izole edilebilmekte ve elde edilen gen çeşitli teknikler kullanılarak başka bir canlı hücresine aktarılabilmektedir. Seçilen gen, alıcı hücredeki kromozomlardan birisine veya birkaç tanesine rastgele bir şekilde transfer edilmektedir. Alıcı hücreler spesifik yetiştirme ortamlarında ve daha sonra bitki oluşturmayı teşvik eden ortamlarda büyütülerek hangi alıcı hücre tarafından yabancı genin alındığı tespit edilir. Yabancı genin istenen işlevi yerine getirip getirmediği bu şekilde test edildikten sonra yeni bitki geleneksel ıslah yöntemiyle(melezleme) çoğaltılır.Tüm bu işlemler sonucunda rekombinant DNA (RDNA),transgenik ürün ve genetik yapısı değiştirilmiş organizmalar GDO’lar elde edilerek, genlerin farklı türler arasında transferi sağlanmıştır.

DPT özel ihtisas komisyonu biyoteknoloji sunuşuna göre:’’ Bir canlı türüne başka bir canlı türünden aktarılması veya mevcut genetik yapıya müdahale edilmesi yoluyla yeni genetik özellikler kazandırılmasını sağlayan modern biyoteknoloji tekniklerine gen teknolojisi, Gen teknolojisi kullanılarak doğal süreçler ile edinilmesi mümkün olmayan yeni özellikler kazandırılmış organizmalara da ‘’ Genetik Yapıları Değiştirilmiş Organizma(GDO) uluslar arası kullanımı ‘’değiştirilmiş canlı organizmalar ‘’ adı verilmektedir. Ülkemizde ise genetik yapısı değiştirilmiş tarımsal ürünleri ayırmak için genel isim olarak ‘’Transgenik ürün’’ tabiri kullanılmaktadır.
Transgenik ürünlerle ilgili değişimler üç temel grupta gerçekleştiriliyor:
Geniş aktarımlar; Bir canlı âleminden bir başkasına yapılan aktarımlar (örneğin bakteriden bitkiye).
Kapalı aktarımlar; Aynı canlı âlemi içinde, bir türden diğerine (örneğin bir bitki türünden diğerine) yapılan aktarımlar.
Dönüştürme; Gen esasen söz konusu türde mevcut olmasına karşın, dizilimlerinin değiştirilerek belirli bir modele dönüştürülmesi çalışmaları (örneğin E.coli bakterisinden bu tarz değiştirmeyle geliştirilen artırılmış/yavaşlatılmış fonksiyonlara sahip yeni bir organizma).
Genetik olarak değiştirilmiş (transgenik) ürünlerin kültüre alındığı 1996-2008 yılları arasındaki ekim kapasiteleri aşağıdaki grafikte gösterilmiştir.

GDOLARIN TARIM SEKTÖRÜNE GİRİŞİ
GDO’lar tarım alanında sadece birkaç yıldır bulunmasına rağmen, ticari kullanımları hızla genişlemektedir. Yaygın olarak kullanılan genetik olarak modifiye ürünler, mısır, soya, pamuk ve kolzadır. İlk genetik modifiye ürünler, 1990 ‘larında başlarında, başlangıç olarak virüse dayanıklı tütün ve daha sonra virüse dayanıklı domates olmak üzere Çin tarafından ticarileştirilmiştir. Sanayileşmiş uluslar arasında, bir genetik modifiye gıda ürünün ilk ticareti,1994 yılında calgene firması tarafından birleşik devletlerde tanıtılan, olgunlaşması geciktirilen bir domates olan flavr savr domatesi ile gerçekleşmiştir.Zeneca firması 1999 yılında bu domatesten üretilmiş salçayı piyasaya sürmüştür. Transgenik ürün yetiştirme alanı 1996 ve 1998 yılları arasında on beş katı, neredeyse 28 milyon hektara ulaşmıştır.

NEDEN GDO?
Kapitalizmin doğası gereği sürekli daha fazla tüketme eğiliminde olunması sermayeyi yeni pazarlar aramaya zorunlu kıldı. Biyoteknoloji yeni bir pazar alanı oldu ve rekombinant DNA teknolojisine büyük yatırımlar yapıldı. İlk amaç; ilaç, aşı gibi sağlık alanı üzerindeydi. Fakat bu sektör sıkı denetim altında olduğundan istenilen kar elde edilemedi. Bunun üzerine yine sağlıkla ilgili, fakat pek de denetlenmeyen besin sektörüne yönelimler başladı. Buna da çok güzel kılıf hazırlandı, çünkü Dünya açtı. Ayrıca, Mendel teorileri üzerine kurulmuş olan bitki ve hayvan ıslahı tekniklerinin yavaş ve pahalı olması da araştırmacıları yeni arayışlara yöneltmiştir.

GEN TRANSFERİ

Bitkilerde Gen Transfer Aşamaları
Bitki genetik mühendisliği prosesi, beş ana basamaktan oluşmaktadır ve bu basamaklar, bitki genetik mühendisliği tekniklerinin kullanıldığı tüm bitkiler için ortaktır.
 DNA Ekstrasyonu: Her organizma, tüm yaşamı boyunca gereksinim duyacağı DNA moleküllerine ve böylelikle de hücrelerin protein sentez mekanizmasını yönetecek genetik bilgilere sahiptir. Bu basamakta, istenilen organizmanın tüm DNA’sı ekstrakte edilir.
 Tek bir genin klonlanması: Organizmadan ekstrakte edilen DNA içerisinde bulunan ve istenilen proteini kodlayan genin yeri tespit edilerek kopyalama işlemi gerçekleştirilir.
 Genin dizayn edilmesi: İlgili gen kopyalandıktan sonra özellikle genetik mühendisleri tarafından bitki içerisinde eksprese olabilmesi için modifiye edilir. Gen bölgelerini kesmek için enzim kullanılır. DNA’nın kesilip tekrar birleştirilerek oluşturulan ve yeni kombinasyonlar sonucunda yeni özellikler içeren genetik materyal “rekombinant DNA” olarak tanımlanır.
 Transformasyon: Genin modifiye edilmesinden sonra, çeşitli transformasyon metotların bir tanesi kullanılarak, klonlanmış yeni genler, bitki hücrelerine aktarılır. Transfer edilen bu genler, hücre çekirdeğine girebilmeli ve bitki hücresine ait kromozom ile birleşmelidir, ancak bu şekilde gen eksprese olabilir ya da diğer bir ifade ile kendini ifade edebilir ve sonraki generasyonlara aktarılabilir. Bitki hücrelerinin totipotent karakterde olması, bitkinin herhangi bir bölgesine ait tek bir hücrenin çoğalarak ve farklılaşma geçirerek tekrar tam bir bitki haline gelebilmesi anlamına gelmektedir.
 Geri çaprazlama: Geri çaprazlama yöntemi ile yüksek verimli elit transgenik yeni hatlar elde edilmeye çalışılır .

GEN TRANSFERİ YÖNTEMLERİ
Günümüzde, dolaylı olarak Agrobacterium’un biyolojik vektör olarak ele alındığı doğal vektörlü sistemler veya direkt olarak fiziksel, kimyasal ve elektriksel yöntemlerle DNA’nın bitki hücresine girmesini sağlayan rektörsüz sistemler yardımıyla DNA transferinin gerçekleştiği yöntemler kullanılmaktadır.
 Bitkilerde dolaylı gen transferi: İstenilen özelliği taşıyan gen bitkiye Agrobacterium kullanılarak aktarılır.
 Bitkilerde doğrudan gen transferi: İstenilen özelliği taşıyan gen, hedef hücreye gen tabancası, partikül bombardımanı gibi yöntemlerle aktarılır.

Hazırlayan: Burak SARIGÜL

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Required fields are marked *

*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>