Mantar hastalıkları ve korunma yolları

Vücut yüzeyinde “dermatofitler” denilen küf benzeri mantarlarla, cildin üst tabakası, tırnak ve saç gibi yerlerde mikroorganizmalardan bulaşan hastalık olmasına “mantar enfeksiyonları” denir. Hastalığın bulaşması genelde insandan insana veya hayvandan insana olur. Mantar enfeksiyonu her yaşta insanda görülebilir. Saç mantarı, kasık mantarı, ayak mantarı, sakal mantarı, tırnak mantarı mantar enfeksiyonlarının sık görülen bazı çeşitleridir.

Mantardan etkilenen bölgede kaşıntı, cilt tahribatı ve kızarıklık, halka şeklinde cilt bozuklukları, koyu veya açık renkli değişik alanlar gibi belirti ve şikayetlere neden olabilirler.

Tanı esas olarak cildin görünümüne göre konur. Bazı mantarlar özel bir mavi ışıkla karanlık odada incelenirse floresan gibi parlaklık verirler. Kesin tanı mikroskopla alınan parçaların incelenmesi ile sağlanır. Ciltten alınan kazıntı ayrıca laboratuvara gönderilerek mantarların oluşturulan özel kültürde üremesi değerlendirilebilir. Tedavide kişisel bakım çok önemlidir. Deri temiz ve kuru tutulmalıdır. Ciddi ve uzun süreli enfeksiyonlarda hekime başvurulmalıdır. Hekim ağızdan kullanılan veya cilde sürülen ilaçlar önerebilir. Tedavi edilmediği zaman üzerinde bakterilerin üremesi ile mantarın yanısıra başka bakteriyel enfeksiyonlar olabilir.

Genel olarak iyi temizlik şartlarının sağlanması enfeksiyonu önlemeye yardımcı olur. Mantarlar bulaşıcı olduğu için elbise, saç fırçası veya kişisel kullanılan eşyalar, risk grubunda olan veya mantar hastalığı bulunan insanlarla paylaşılmamalıdır.

Ayakta bulunan mantar hastalıkları

Dermatofitler denilen mantarlar tarafından ayağın derisinde ortaya çıkan cilt enfeksiyonudur. Vücudumuzda normalde bakteriler ve mantarlar hastalık yapmadan yaşarlar. Uygun ortam bulduklarında ise hızla çoğalıp, enfeksiyona neden olabilirler. Ayak mantarı oldukça sık rastlanan bir cilt hastalığıdır. Genellikle ergenlikten sonra görülür. En sık görülen ve en çok tekrar eden mantar enfeksiyonudur. Diğer mantar enfeksiyonlarıyla birlikte görülebilir.

Ayak mantarı ve benzer hastalıklara “tinea enfeksiyonları” denir ve saç, tırnak ve dış deri gibi dokularda yaşayabilirler. Nemli ve ılık bölgelerde ürerler. Sıkı ayakkabılar giyilmesi, cildin uzun süre nemli kalması, küçük tırnak ve cilt sıyrıkları duyarlılığı artırabilir. Tinea enfeksiyonları bulaşıcıdır, direkt temasla veya aynı ayakkabı ya da duş zemininin kullanılması ile geçebilir.

Korunmak için ayak temiz, serin ve kuru tutulmalıdır. Pamuklu, yün veya bunlar gibi emici maddelerden yapılmış çoraplar giyilmelidir. Ayakkabılar ayağa tam olmalı, ayağa ya da tırnaklara baskı yapan, yara oluşturan ayakkabılar tercih edilmemelidir. Dar burunlu, yüksek topuklu, eski, yıpranmış ayakkabılar giyilmemeli, ayrıca ayakkabılar çorapsız asla kullanılmamalı, başkalarının ayakkabıları giyilmemelidir.

Yüksek yoğunlukta mantar sporları içerebilecek yüzeylerde yalınayak yürümekten kaçınılmalıdır. Örneğin halı döşeli zeminler, banyo yerleri, duşlar, jimnastik salonları, soyunma odaları, yüzme salonları, hamamlarda çıplak ayakla dolaşmak, mantar enfeksiyonuna neden olabilir.

Tırnak mantarı

Hem el hem de ayak tırnaklarında görülebilir. Tırnaklar kalınlaşır, tabakalara ayrılır ve renk değiştirir. Tırnak mantarları uzun süreli tedavi gerektirir. Bazen tedaviye direnç ve nüks gelişebilir.

Tırnak mantarlarından korunmak için tırnaklar kısa ve düz kesilmeli, kenarları yuvarlak kesilmemelidir. Vücudun diğer kısımlarında olan tinea pedis ve yüzeysel mantar enfeksiyonları da dikkatle incelenmelidir. Normal ve anormal tırnakları kesmek için farklı tırnak makasları kullanılmalıdır. Aile üyeleri veya yakın arkadaşlar, temas eden kişiler tinea pedis ve tırnak mantarı için tedavi edilmelidir.

Kaşıntı, kızarıklık, sulanma, su dolu kabarcıklar, normal görünen tırnağın renginde değişme gibi durumlarda tinea pedis veya tırnak mantarından şüphelenilmelidir.

Mantar oluştuğunda kaşınma, yanma, etkilenen bölgenin sızlaması görülebilir. Ayakta kızarıklık olabilir. Ayak tabanı, parmakları veya tırnakta kızarıklık ve ağrı oluşabilir. İçi su toplamış yaralar gözlenebilir. Kabuklanıp, dökülmeler olabilir. Tırnakta renk değişikliği, kalınlaşma, kabalaşma gelişebilir.

Cilt kültürü ve kimyasal maddelerle inceleme yapıldığında mantarın türü ve tedavinin şekli ortaya çıkar. Tedavisinde yine kişisel bakım çok önemlidir. Cildi kuru ve temiz tutmak gerekir. Ayak sürekli kuru tutulmalı, temiz çoraplar giyilmelidir.  Eğer mantar enfeksiyonunun olduğu bölgede bakteriler de enfeksiyon yapmışsa antibiyotik tedavisi de gerekir. Ayak mantarı zor iyileşebilir ve tekrarlayabilir. Uzun süreli tedavi ve önleyici tedavi gerekebilir.

Kasık mantarı

Kasıkta kaşınma sıklıkla ekzama veya başka nedenlerle olur. Sıklıkla erişkin erkeklerde rastlanan bir hastalıktır. Nemli ve ılık alanlarda görülür.

Kötü hijyen, sıkı çamaşırın sürtünmesi, bölgenin uzun süre nemli kalması ile enfeksiyona duyarlılık artar. Kasık mantarı genellikle cinsel organlarda oluşmaz. Diğer tinea enfeksiyonlarına göre daha az ciddidir. Ancak anal bölgede kaşıntı veya rahatsızlığa neden olabilir. Anal kaşıntının yanısıra kızarıklık oluşur. Sınırları keskindir. Kuru ve kabuklu gibi olabilir. Cilttte içi sıvı dolu yaralar da olabilir. Ciltte koyu veya açık alanlar bulunabilir.

Tanı esas olarak cildin görüntüsüne göre konur. Biyopsinin mikroskopik incelemesi veya kültür yapılabilir. Tedavide kişisel hijyen ve bakım önemlidir. Kasık mantarı tedaviye cevap verir, ancak bazı durumlarda dirençli olabilir. Mantarın etkili olduğu bölgede kalıcı renk değişikliği yapabilir.

Kasık mantarından korunmada genel olarak iyi hijyen önemlidir. Banyodan sonra iyi kurulanmak gereklidir. Sürtünmeyi önlemeye çalışmak açısından iç çamaşırlar sıkı ve havasız olmamalıdır.

Saç mantarı

Genellikle çocukları etkiler. Bulaşıcıdır ve salgın olabilir. Genellikle hafif etkiler gözlenir. Ciltteki bozukluklar halka şeklinde veya keskin kenarlı değildir. Kırılan saçların sonucu olarak tipik siyah noktalar oluşabilir. Bazı tiplerinde soluk, kırılgan saçlar vardır. Tedavi hekim tarafından yapılmalıdır. İlaçların yanı sıra uygun şampuanlar kullanılmalıdır.

Cinsel organlarda bulunan mantar hastalıkları

“Candida albicans” denilen mantar özellikle kadınların cinsel organının florasında sıklıkla bulunan bir mantardır. Bu mantarın hastalığa neden olacak şekilde vajinada aşırı çoğalmasına “kandidiyazis” denir. Bu hastalık kadınların 3/4‘ünde hayatlarında bir kez, yarısında da birden fazla kez olur. Normalde bulunan bu mantarın aşırı çoğalmasının altında pek çok faktör yer almaktadır. Geniş spektrumlu antibiyotiklerin kullanımı ve ağız yoluyla alınan doğum kontrol hapları, bu risk faktörlerinden ikisidir. Hamilelik, menstruasyon, şeker hastalığı, sıkı iç çamaşırları, HIV virüsü veya bazı ilaçlarla bağışıklığın baskılanması da diğer nedenlerdir.

Kadınlarda genellikle cinsel organda tahriş ve akıntı ile belirti verir. Kaşıntı ve yanma da önemli şikayetlerdir. Kaşıma nedeniyle cinsel organın dış bölgeleri şişebilir ve çatlaklar oluşabilir. Cinsel ilişki sırasında ağrı hissedilebilir. Akıntı beyaz, peynirimsidir. Erkekler genellikle şikayetsiz taşıyıcılar şeklindedirler. Nadiren idrar yapılan yerden hafif bir kaşıntı olabilir. Özellikle cinsel ilişkiden sonra erkekler yanma ve tahriş hissedebilirler. Ciddi olgularda penis başında aşınmalar, çatlaklar olabilir.

Önlemek için sıkı ve sentetik giysiler giymekten kaçınmak gerekir. Pamuklu çamaşırlar giyilmeli, cinsel organın bulunduğu bölge yıkadıktan sonra kuru tutulmalıdır. Çünkü nemli ortamlar mantarların üremesi için daha uygundur. Tuvalet sonrası temizliği önden arkaya doğru yapmak gerekir. Böylece dışkıdan kaynaklanan mikroorganizmalar cinsel organa taşınmamış olur.  Mayo veya diğer ıslak giysiler hemen değiştirilmelidir. Kadın hijyenik spreyleri veya deodarantları ile parfümlü pedlerin kullanılmaması önerilir. Parfümlü, kremli tuvalet kağıtları da önerilmemektedir. Bu gibi malzemeler kadın cinsel organının asitliğini değiştirerek enfeksiyona yatkın hale getirebilirler.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Required fields are marked *

*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>