Prematüre doğan bebeklerin bakımı

Gebeliğin 37. haftası tamamlanmadan doğan bebeklere “prematüre” bebek deniyor. Zamanında doğmuş ancak büyümesi geri kalmış ya da vücut ağırlığı 2,5 kilonun altında doğmuş olan bebekler de sağlıklı olanlara oranla daha sık hastalanma, özürlü olma ve ölüm riski taşıyor.
Ülkemizde doğan bebeklerin yaklaşık %10’u düşük doğum ağırlıklı olarak dünyaya geliyor. Bu bebeklerin yaklaşık üçte ikisi prematüre bebekler. Bebeklerin düşük doğum ağırlıklı olarak doğmalarının en önemli nedenleri annenin gebeliği sırasında oluşan bazı sorunlar. Bu sorunların başlıcaları; gebelik diyabeti, gebelik hipertansiyonu ve gebelik zehirlenmesi. Bunun dışında sık doğum, anne yaşının çok ileri ya da çok küçük olması, sağlıksız ve yetersiz beslenme gibi nedenler de sayılabilir. Prematüre doğumların önlenmesinde sağlıklı beslenme, anne sağlığının dikkatli izlenmesi, sık doğumun önlenmesi gibi tedbirlerin etkili olduğu biliniyor.


Gebelik dönemi insan yaşamında beslenmenin en önemli olduğu dönemlerden biridir. Yetersiz beslenen gebelerde anemi, diş çürümesi, osteomalasi, toksemi, yetersiz protein alımına bağlı ödem gibi sorunlar ortaya çıkabilir.
Sosyoekonomik düzeyi düşük toplumlarda beslenme yetersizliğine bağlı olarak bebeklerin %13,7’si prematüre ya da düşük doğum ağırlıklı bebekler olarak doğuyor. Gebelikte bazal metabolizma hızı normale göre ortalama %20 kadar arttığı için bazı besin ögelerinin alımına dikkat edilmesi hem anne hem de bebeğin gelişimi için önemli.
Gebelik döneminde protein, çoklu doymamış yağ asitleri, demir, kalsiyum, fosfor, çinko, iyot, folik asit ve vitaminlerin alımına özel olarak dikkat etmek gerekiyor.
Gebelerde folik asit, B12 vitamini, demir, çinko gibi bazı besin maddelerinin yetersiz alımı durumunda bebeklerde de çeşitli rahatsızlıklar, örneğin anemiler gözlenebiliyor.
Folik asit ve B12 vitamini nükleoprotein sentezinde gerekli olan maddeler. Eksiklikleri durumunda DNA sentezi bozulup RNA ve protein sentezi de etkilenebiliyor. Bu da kemik iliğindeki hücrelerin gelişiminde duraklamalara neden oluyor.

Çinko ve demirin çocukların gelişimine etkisi
Çinko, hücre gelişimi ve bağışıklık sisteminin güçlenmesi için gerekli bir elementtir. Yenidoğanlarda, özellikle prematürelerde oluşabilecek çinko eksikliği, normal büyümenin ve bağışıklık sisteminin gelişiminde problem yaratır. Çinkonun, bebeklerde görülen ishallerin ve alt solunum yolu enfeksiyonlarının önlenmesinde önemli rolü olduğu bilinmektedir. Ayrıca çinkonun zekâ gelişimi üzerine de olumlu yönde etki gösterdiği ispatlanmıştır.
Demir eksikliği, yenidoğanlar, çocuklar ve erişkinlerde görülen sinir sistemi bozukluklarıyla yakından ilgilidir. Demir eksikliği beyin ve sinirlerde myelin adı verilen kılıfın oluşumunu veya işlev görmesini azaltır. Demir, beynin gelişiminde önemli bir rol oynadığından demir eksikliği gelişme bozukluğuna neden olur. Demir eksikliği hemen giderilmezse zekâ gelişiminde geriliğe yol açar. Demir eksikliği anemisi gelişmiş çocuklarda öğrenme ve sosyalleşmede güçlük ve bu sebeple davranış bozuklukları görüldüğü bilinmektedir. Demir eksikliği anemisi olan 2-9 yaş arası çocukların derslerinde ve anlama kabiliyetlerinde düşüklük gözlenmiş; hayatının ilk iki yılında demir eksikliği olan çocukların okul başarılarında ve davranışlarında yaşıtlarına oranla daha başarısız olduğu görülmüştür. Yani demir, çocuklarımızın zeka gelişimi ve öğrenme yeteneğiyle doğrudan ilgili bir mineraldir.
Bebeklerde çinko ve demir eksikliğini önlemek için annenin ve bebeğin beslenmesine özen gösterilmeli, anne sütü almayan bebeklerde özel bazı takviyeler yapılmalıdır. Doktorlar bebekte çinko ve demir eksikliği tespit ederse bu maddelerin dışarıdan takviye edilmesine karar verebilir.

Prematüre bebeğin beslenmesi
Beslenmenin prematüre bebeklerin gelişimi açısından önemi büyük. Dengeli beslenme sayesinde ileri yaşlarda ortaya çıkabilecek pek çok soruna karşı önlem almak mümkün. Prematürelerde mide ve bağırsakların gelişmesinin tamamlanmamış olması nedeniyle emme ve yutmada, besinlerin emilmesinde, sindirimde ve bağırsak hareketlerinde sorunlara rastlanabilir.
Bütün bebeklerde olduğu gibi prematüre bebeklerde de anne sütüyle beslenmenin önemi büyük. Prematüre doğum yapmış annelerin sütünde diğer annelerden farklı besleyici maddeler yer alıyor. Bu nedenle prematüre bebeklerin 1 yaşına gelene kadar mümkün olduğunca anne sütüyle beslenmesi gerekli. Ancak doktorlar doğum ağırlığı 1,8 kilodan düşük bebeklere verilecek anne sütüne eoprotin denen özel bir katkı maddesi eklenmesini öneriyor. Anne sütünün yeterli olmaması durumunda prematüre bebekler için üretilmiş özel mamalardan kullanılabiliyor. Prematüre ve düşük doğum ağırlıklı bebeklerde hızlı büyüme nedeniyle bazı ihtiyaçları çok daha fazla. Prematürelerin vitamin ihtiyacı diğer bebeklere göre daha fazla olduğu için yağda çözünen vitaminler ve folik asit, 2. aydan sonra da demir takviyesi yapılıyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün ve Sağlık Bakanlığı’nın da bu yönde tavsiyeleri mevcut. Demir takviyesinin çocukların zekâ gelişimine önemli bir katkısı oluyor.
Anne sütü alamayan bebeklerde de folik asit alımına dikkat etmek gerekiyor. İnek sütünün kaynatılması nedeniyle folik asit düzeyi azalıyor. Keçi sütü ise çok az folik asit içeriyor. Bebeklerde günlük folik asit gereksinimi 3.6 µgr/kg, daha sonraki yaşlarda 3.3 µgr/kg.
Yetişkinlerde günde 2,4 µg, gebelikte 2,6 µg, emziren annelerde 2,8 µg B12 vitaminine ihtiyaç var. Çocuklarda ilk aylarda 0,4 µg olan B12 vitamini ihtiyacı çocuk büyüdükçe artarak devam eder ve ergenlik döneminde yetişkin birinin ihtiyacı seviyesine gelir.

Prematüre bebeğin geçirmesi gereken sağlık kontrolleri
Prematüre bebeklerde sık rastlanan sorunlardan biri retinopatidir. Gözlerin sağlıklı gelişmemesinden kaynaklanan retinopatinin olup olmadığının kontrolü doğumdan sonraki 4-6 hafta içerisinde yapılır.
Diğer bir sık rastlanan sorun da nörolojik sorunlardır. Yoğun bakım sırasında sarılık, havale ya da beyin kanaması geçiren bebeklerin nörolojik muayeneden geçirilmesi gerekir.
Prematüre bebeğin geçmesi gereken bir başka kontrol de fizik muayenesidir. Motor gelişimi etkileyebilecek sorunların, örneğin spastikliğin olup olmadığının belirlenmesi için bir fizik tedavi uzmanının kontrolü gereklidir.
Doğum ağırlıkları düşük olan bebeklerde işitme sorunlarına sık rastlanır. Bu nedenle prematüre bebeğin işitme testinden de geçirilmesi gerekir. Bebek 6 aylık olmadan önce işitme testi yapılmış olmalıdır.
Prematürelerde apne nöbetlerine sık rastlanır. 10-15 saniye boyunca solunumun durması ile oluşan apne yenidoğan yoğun bakım ünitelerinde en sık rastlanan sorunlardan biridir. Doğuma yakın bir zamanda ya da doğum sırasında bebeğin oksijensiz kalmasıyla oluşan asfiksi, prematürelerde sık görülen bir başka sorundur. Zeka geriliği, hareket bozukluğu, epilepsi gibi sorunlara neden olabilir.
Normal doğan bebekler de dahil olmak üzere yeni doğan tüm bebeklerde en sık rastlanan sorunlardan biri sarılıktır. Zamanında doğan bebeklerde genellikle ilk haftada, erken doğan bebeklerde ise ikinci haftanın sonunda kaybolur.

Bebek ne zaman eve götürülecek duruma gelir?
Belli bir ağırlığa ulaşan, annesini emmeye ya da biberonla beslenmeye başlayan bebekler bir süre kuvöz dışında izlenir. Vücut ısısını dışarıda koruyabilen ve solunumu düzenli olan bebekler eve götürülebilecek duruma gelmiş demektir.

Prematüre bebek eve geldiğinde nelere dikkat edilmeli?
Prematüreler yoğun bakım ünitelerinin sesli, ışıklı ortamına alışkın olduklarından eve alışmak için biraz zamana ihtiyaç duyabilirler. Evde bebeğin kaldığı odanın sıcak olmasına, giysilerinin bu sıcaklığa uygun olmasına dikkat etmek gerekir. Bebeğin odasına ebeveynler dışında fazla ziyaretçinin alınmaması enfeksiyonlardan korunmak açısından yerinde olacaktır. Bebekte ateş, beslenme isteksizliği, hareketlerde yavaşlama, sık dışkılama gibi sorunlara rastlandığında hemen doktora başvurmak gerekir.

Kaynaklar:
• Sabırsız Bebeğimin Seyir Defteri, Nükhet Demiray, Epsilon Yayıncılık
• www.bebekdoktoru.org
• www.saglik.gov.tr

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Required fields are marked *

*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>